- Lenzen schoonmaken met water is niet veilig, omdat water niet desinfecteert en micro-organismen kan bevatten.
- Afwasmiddel en zeep zijn niet bedoeld voor contactlenzen en laten resten achter die het oog prikkelen.
- Lenzenvloeistof is een medisch hulpmiddel met een geteste samenstelling en een voorgeschreven contacttijd.
- Het RIVM onderzocht in de FUSACA-studie hoornvliesinfecties bij lensdragers en de rol van water daarbij.
- Is de lenzenvloeistof op, dan draag je de lenzen niet en pak je een reservepaar of een bril.
Lenzen schoonmaken met water lijkt onschuldig, maar water doet precies niet wat een lenzenvloeistof wel doet. Dragers zoeken hier meestal geen verbod, maar een uitweg omdat de vloeistof op is. Daarom geeft deze blog eerst het duidelijke antwoord en daarna een werkbaar alternatief. We leggen uit waar het verschil tussen water en lenzenvloeistof in zit, benoemen het risico feitelijk aan de hand van Nederlandse en Europese bronnen, en geven een stappenplan voor veilig reinigen. De toon blijft rustig: het risico is reeel, maar zeldzaam, en het gaat erom dat je als specialist de drager de juiste gewoontes en de juiste woorden meegeeft. Zo kun je aan de balie in een paar zinnen uitleggen waarom water en lenzen niet samengaan.
Kun je lenzen schoonmaken met water?
Nee, lenzen schoonmaken met water is niet veilig. Kraanwater is drinkbaar, maar het is niet steriel en het desinfecteert niet. In water kunnen micro-organismen voorkomen die zich aan een contactlens binden en op het oog een infectie kunnen veroorzaken. Gebruik daarom uitsluitend een lenzenvloeistof die de fabrikant voor dat lenstype heeft bedoeld, en houd de voorgeschreven contacttijd aan.
Dit geldt niet alleen voor kraanwater, maar ook voor gefilterd water, flessenwater en gekookt water: geen van deze is afgestemd op contactlenzen of desinfecterend. Ook afspoelen is even riskant als bewaren, want ook bij kort contact kunnen micro-organismen op de lens achterblijven. Het RIVM beschrijft de rol van water hierin, en de vakinformatie benadrukt het gebruik van uitsluitend daarvoor bedoelde vloeistoffen.
Kun je lenzen schoonmaken met afwasmiddel of zeep?
Nee, afwasmiddel en zeep zijn niet bedoeld voor contactlenzen. Deze producten bevatten stoffen die vet losmaken en die achterblijven op het lensmateriaal. Die resten komen bij het inzetten op het hoornvlies terecht en kunnen het oog prikkelen. Een lens die met afwasmiddel of zeep in contact is geweest, ga je niet meer dragen. Reinig lenzen alleen met een lensreiniger of alles-in-een vloeistof.
Handzeep hoort wel bij het handen wassen voordat je een lens aanraakt, maar droog je handen daarna af met een pluisvrije doek, zodat er geen zeepresten of vocht op je vingers achterblijven als je de lens vastpakt. Voor het reinigen zelf gebruik je een product uit de contactlensreiniging, dat op reiniging met daarvoor bedoelde producten is afgestemd. De toegestane toepassing van elke reiniger staat in de bijsluiter.
Waarom is lenzenvloeistof wel geschikt en water niet?
Lenzenvloeistof is een medisch hulpmiddel met een geteste samenstelling. De fabrikant stelt de vloeistof af op het lensmateriaal, op de zuurgraad en op de zoutconcentratie van het traanvocht, en toetst hoe lang de vloeistof moet inwerken. Water heeft geen van die eigenschappen: het is niet afgestemd op de lens, het desinfecteert niet en het kan de lens laten opzwellen of vervormen.
Twee begrippen helpen bij de uitleg: isotoon betekent dat de zoutconcentratie van de vloeistof overeenkomt met die van je traanvocht, zodat de lens zijn vorm houdt, en contacttijd is de tijd die de vloeistof nodig heeft om te desinfecteren. Lenzenvloeistof is een medisch hulpmiddel waarop toezicht wordt gehouden. Welke soorten er zijn, lees je in de blog wat is lenzenvloeistof.
Wat is er bekend over hoornvliesinfecties bij lensdragers?
Het RIVM onderzocht in de FUSACA-studie infecties van het hoornvlies bij contactlensdragers in Nederland. Acanthamoeba is een eencellig organisme dat in water voorkomt en dat een hoornvliesontsteking kan veroorzaken die moeilijk te behandelen is. Contact tussen lenzen en water is een van de factoren die in dit verband worden genoemd. Daarom is de instructie om lenzen en water te scheiden onderdeel van het reguliere lensadvies.
Het RIVM-onderzoek en de informatie van het Oogfonds over acanthamoeba-keratitis beschrijven de verwekker en het ziektebeeld. De aandoening is zeldzaam, maar de gevolgen kunnen ernstig zijn, en de klachten bij een hoornvliesontsteking kunnen varieren van irritatie tot een ernstige ontsteking van het hoornvlies. In de praktijk vragen vooral gewoontes zoals zwemmen en douchen met lenzen aandacht, omdat de lens daarbij in contact komt met water. De rol van de professional is om deze punten mee te nemen in het lensadvies en de nazorg.
Hoe reinig je lenzen wel, stap voor stap?
Reinig lenzen in vier stappen. Was en droog eerst je handen. Leg de lens daarna in de handpalm en breng de vloeistof aan die de fabrikant voorschrijft. Wrijf de lens voorzichtig volgens de instructie in de bijsluiter en spoel hem met dezelfde vloeistof. Leg de lens tot slot in een schone houder met verse vloeistof en laat hem de volledige contacttijd staan.
De precieze stappen verschillen per systeem: bij een alles-in-een vloeistof reinig, spoel en bewaar je met een product, bij een aparte reiniger volgt na het reinigen een aparte spoel- en bewaarstap, en bij een peroxidesysteem hoort een neutralisatiestap in de bijbehorende houder. De basisstappen van de reiniging zijn steeds handen wassen, wrijven, spoelen en bewaren. Hoe je de lens uitneemt voor de reiniging, lees je in lenzen uitdoen stap voor stap.
Voor de praktijk: bekijk de productinformatie van de reinigers en vloeistoffen in het assortiment, zodat je de drager het product meegeeft dat bij zijn lens past.
Wat doe je als de lenzenvloeistof op is?
Is de lenzenvloeistof op, dan draag je de lenzen niet. Gebruik in plaats daarvan een bril of een ongeopend paar daglenzen. Water, zout water, oogdruppels of een andere vloeistof zijn geen vervanging voor een bewaar- en desinfectievloeistof. Adviseer dragers een kleine reisfles en een reservepaar bij zich te houden, zodat deze situatie zich niet voordoet tijdens reizen of werk.
Een praktijk kan dit voor zijn door bij aflevering een reisverpakking en een reservepaar mee te geven, en de drager te wijzen op de bewaartermijnen van de vloeistof. Zo houdt de drager altijd een veilig alternatief bij de hand. Ontstaan er toch klachten, dan geldt de gewone route van wat te doen bij klachten: lens uit, en bij aanhoudende klachten beoordeling door een vakmens.
Wat doe je als een lens toch met water in aanraking is geweest?
Is een lens met water in aanraking geweest, dan draag je hem niet meer. Gooi de lens weg bij een dag- of maandlens en neem contact op met de contactlensspecialist bij een lens op maat, zoals een vormstabiele lens of een scleralens. Ontstaan er klachten zoals roodheid, pijn, lichtschuwheid of wazig zicht, dan is beoordeling door een opticien, optometrist of oogarts nodig.
Bij vier klachten is beoordeling nog dezelfde dag nodig: roodheid die aanhoudt, pijn, lichtschuwheid en wazig of wisselend zicht. Wacht daar niet mee, want een hoornvliesontsteking vraagt om snelle behandeling. In de praktijk loopt de doorverwijsroute via de opticien of kliniek naar de optometrist of oogarts. Leg de drager uit met welke klachten hij contact opneemt en waar hij dan terechtkan.
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Raadpleeg bij klachten of twijfel je contactlensspecialist, opticien of (oog)arts.
Veelgestelde vragen over lenzen en water
Mag je met contactlenzen zwemmen?
Zwemwater brengt de lens in contact met water en met de stoffen en micro-organismen die daarin zitten, of dat nu een zwembad, meer of zee is. Daarom is zwemmen met lenzen een van de gewoontes die in het lensadvies aandacht krijgen. Bespreek met de drager welke oplossing bij het zwemmen past, bijvoorbeeld een goed afsluitende zwembril op sterkte, of het uitdoen van de lenzen. Draagt iemand toch daglenzen tijdens het zwemmen, adviseer dan die daarna weg te gooien. Bij twijfel adviseert de contactlensspecialist per situatie, afhankelijk van het lenstype, de sterkte en hoe vaak iemand zwemt. Zo maak je een werkbare afspraak in plaats van een algemeen verbod.
Mag je douchen met contactlenzen in?
Ook onder de douche komt de lens in contact met water, en daarmee met eventuele micro-organismen daarin. Adviseer dragers de lenzen voor het douchen uit te nemen, of hun ogen dicht te houden en het gezicht af te schermen van de straal. Dezelfde overweging geldt bij een sauna of stoombad, waar vocht en warmte samenkomen. Voor veel mensen is douchen zonder lenzen goed in te passen, bijvoorbeeld door de lenzen er ’s ochtends pas na het douchen in te doen en ’s avonds voor het douchen uit. Bespreek dit als vast onderdeel van de dagelijkse routine, zodat het contact tussen lenzen en water zoveel mogelijk wordt vermeden.
Is flessenwater beter dan kraanwater voor lenzen?
Nee, flessenwater is niet steriel en niet afgestemd op contactlenzen. Het lijkt schoner dan kraanwater, maar het ontbreekt net zo goed aan de desinfecterende werking en aan de zoutconcentratie die de lens nodig heeft om zijn vorm te houden. Ook mineraalwater of bronwater kan micro-organismen bevatten en is niet bedoeld voor gebruik met lenzen. Gebruik daarom uitsluitend een lenzenvloeistof die de fabrikant voor het lenstype heeft bedoeld. Het onderscheid tussen drinkbaar en geschikt voor lenzen is hier belangrijk: water kan prima drinkbaar zijn en tegelijk ongeschikt om lenzen in schoon te maken of te bewaren. Leg dat verschil uit aan dragers die naar flessenwater vragen.
Mag je een lens afspoelen met saline?
Saline is een zoutoplossing die spoelt maar niet desinfecteert. Je kunt er een lens mee omspoelen, maar het maakt een lens niet schoon of veilig om te dragen als er geen desinfectiestap aan voorafgaat. Gebruik saline alleen zoals de fabrikant beschrijft, bijvoorbeeld voor het spoelen na een peroxidecyclus of voor het vullen van een scleralens. Saline vervangt dus geen desinfectievloeistof en is geen alternatief als je bewaarvloeistof op is. Lees op de verpakking waarvoor de betreffende saline is bedoeld, want ook binnen salines zijn er verschillen. Bij twijfel over de juiste toepassing bespreek je dit met de leverancier of de specialist.
Wat doe je met een lens die op de grond is gevallen?
Reinig en desinfecteer de lens volgens de productinstructie voordat hij weer op het oog gaat. Een herbruikbare lens die op een schoon oppervlak is gevallen, kun je meestal na een volledige reinigings- en desinfectiecyclus opnieuw gebruiken. Spoel de lens niet af met kraanwater. Is de lens beschadigd, ingedroogd of zit er vuil op dat je met reinigen niet weg krijgt, dan gaat hij weg. Een daglens die valt, gooi je altijd weg en vervang je door een nieuwe. Bij een lens op maat, zoals een vormstabiele lens of scleralens, neemt de drager bij twijfel contact op met de praktijk in plaats van zelf te beslissen of de lens nog goed is.
Waarom is de lenshouder net zo belangrijk als de vloeistof?
In een houder die niet goed wordt geleegd en gedroogd, kan zich een biofilm vormen: een laagje micro-organismen dat zich aan de binnenkant hecht. Die laag kan de lens opnieuw besmetten, ook als de vloeistof zelf goed is. Leeg de houder daarom na elk gebruik, spoel hem met de daarvoor bedoelde vloeistof en laat hem ondersteboven open drogen op een schone tissue. Vul de houder nooit bij met oude vloeistof. Volg het vervangadvies van de fabrikant en vervang de houder eerder bij beschadiging of aanslag. De houder en de vloeistof vormen samen het systeem: als een van beide niet schoon is, is de bewaring niet betrouwbaar.
Hoe leg je dit uit aan een drager die het al jaren met water doet en geen klachten heeft?
Benoem dat het uitblijven van klachten geen bewijs van veiligheid is en dat het risico per keer klein maar reeel is. Veel dragers doen iets jarenlang goed af, tot het een keer misgaat, en juist een hoornvliesontsteking door acanthamoeba is lastig te behandelen. Ga niet in discussie over de kans, maar erken de ervaring en leg het mechanisme uit: water desinfecteert niet en kan micro-organismen bevatten. Geef daarbij een concreet alternatief mee, zoals een reisverpakking en een reservepaar, in plaats van alleen een verbod. Zo maak je het makkelijk om de gewoonte te veranderen. Een praktisch alternatief werkt vaak beter dan een waarschuwing alleen.
Mogen oogdruppels gebruikt worden om een lens te bevochtigen?
Alleen als de fabrikant het product daarvoor heeft bedoeld en geschikt verklaart voor gebruik met lenzen. Niet elke oogdruppel is bedoeld om samen met een contactlens te gebruiken; sommige druppels kunnen conserveermiddelen bevatten die zich in het lensmateriaal ophopen, en andere zijn juist zonder lens bedoeld. Lees daarom de productinformatie en gebruik geen druppels waarvan niet vaststaat dat ze geschikt zijn voor lensdragers. Voor het bevochtigen tijdens het dragen bestaan specifieke druppels voor lensdragers. Welke druppel bij een bepaalde lens en klacht past, bepaalt de specialist. Adviseer de drager dus niet zomaar een willekeurige oogdruppel, maar een product dat aantoonbaar geschikt is.
Wat is een biofilm?
Een biofilm is een dun laagje micro-organismen dat zich vasthecht aan een oppervlak, bijvoorbeeld aan de binnenkant van een lenshouder. De micro-organismen produceren een beschermend laagje waardoor ze zich moeilijk laten verwijderen met alleen afspoelen. Daarom hoort bij de routine niet alleen spoelen, maar ook het legen en laten drogen van de houder, en het periodiek vervangen ervan. Een biofilm is de reden dat een op het oog schone houder toch een bron van besmetting kan zijn. Voor de drager vertaalt dit zich in een eenvoudige regel: houder legen, omspoelen met de aangewezen vloeistof, open laten drogen en op tijd vervangen. Zo krijgt een biofilm geen kans zich te vormen.
Waar vindt een drager betrouwbare informatie over lensklachten?
Op thuisarts.nl staat algemene, betrouwbare informatie over klachten bij contactlenzen, en op oogartsen.nl worden complicaties beschreven. Deze bronnen geven een goed algemeen beeld van wat klachten kunnen betekenen en wanneer actie nodig is. Ze vervangen echter geen persoonlijke beoordeling: voor de eigen situatie verwijs je een drager altijd naar de contactlensspecialist, opticien of oogarts. Adviseer de drager om bij twijfel liever een keer te veel dan te weinig langs te gaan, zeker bij pijn of verminderd zicht. Zo combineer je goede algemene informatie met de persoonlijke zorg die alleen een vakmens kan geven.
