- Lenzenvloeistof reinigt, desinfecteert, spoelt en bewaart contactlenzen, afhankelijk van het type product.
- Er zijn alles-in-een vloeistoffen, peroxidesystemen, producten voor vormstabiele lenzen, reinigers en salines.
- Lenzenvloeistof is een medisch hulpmiddel, dus samenstelling, gebruiksinformatie en traceerbaarheid zijn wettelijk geregeld.
- De houdbaarheid na opening en de contacttijd staan in de bijsluiter en verschillen per product.
- De keuze van de vloeistof hoort bij het lensadvies van de contactlensspecialist en wordt bij de controle geevalueerd.
Lenzenvloeistof is een medisch hulpmiddel dat een contactlens reinigt, desinfecteert, spoelt en bewaart, en hoort daarmee bij het lensadvies en niet bij de bijproducten. Voor de opticien en de contactlensspecialist is de vloeistof onderdeel van de zorg die je een drager meegeeft, want de verkeerde keuze of het verkeerde gebruik leidt tot klachten. In deze blog behandelen we de soorten lenzenvloeistof, de keuze tussen een alles-in-een vloeistof en een peroxidesysteem, de wettelijke status als medisch hulpmiddel en het advies aan de drager. Zo heb je de achtergrond die je nodig hebt om per drager een onderbouwde keuze te maken. Getallen over houdbaarheid noemen we hier niet, omdat die per product in de bijsluiter staan en tussen producten verschillen.
Wat doet lenzenvloeistof precies?
Lenzenvloeistof houdt een contactlens geschikt voor hergebruik. De vloeistof verwijdert eiwitten, vetten en vuil van het lensoppervlak, doodt micro-organismen, spoelt de resten weg en houdt de lens vochtig in de houder. Welke van die functies een product uitvoert, hangt af van het type vloeistof. De fabrikant beschrijft de functies en de benodigde contacttijd in de bijsluiter bij het product.
Desinfecteren betekent dat de vloeistof micro-organismen op de lens onschadelijk maakt, en de contacttijd is de minimale periode waarin de lens in de vloeistof moet liggen voordat die werking is voltooid. Na een draagdag blijven er op het lensoppervlak eiwitten, vetten en kleine deeltjes achter die van het traanvocht en de omgeving komen. Een reinigende en desinfecterende vloeistof haalt die resten weg en maakt de lens weer veilig om te dragen. Deze functies van lensverzorging vormen de basis van elk verzorgingsproduct.
Welke soorten lenzenvloeistof zijn er?
Er zijn vijf hoofdgroepen. Alles-in-een vloeistoffen voor zachte lenzen combineren reinigen, desinfecteren, spoelen en bewaren. Peroxidesystemen desinfecteren met waterstofperoxide die daarna wordt geneutraliseerd. Voor vormstabiele lenzen bestaan eigen vloeistoffen. Aparte reinigers verwijderen aanslag. Salines spoelen, maar desinfecteren niet. Welke groep past, volgt uit het lenstype en uit de routine van de drager.
Een alles-in-een vloeistof voor zachte lenzen is de meest gebruikte groep en houdt de routine kort; je vindt deze producten in de categorie alles-in-een vloeistoffen zacht. Een peroxidesysteem desinfecteert zonder conserveermiddel in de bewaarfase, met een neutralisatiestap. Salines zijn zoutoplossingen die spoelen maar niet desinfecteren, dus ze vervangen nooit een desinfecterende vloeistof. Voor vormstabiele lenzen gelden eigen vloeistoffen. Het volledige overzicht staat in de categorie contactlensverzorging. Het onderscheid tussen deze verzorgingsproducten bepaalt welke groep bij welke drager past.
Wanneer kies je een alles-in-een vloeistof en wanneer een peroxidesysteem?
Een alles-in-een vloeistof past bij een drager die een korte, eenvoudige routine nodig heeft, want de lens gaat na reinigen direct in de houder. Een peroxidesysteem past bij een drager die gevoelig reageert op conserveermiddelen of die een lens draagt waarbij de fabrikant peroxide aanwijst. Bij peroxide is de volledige neutralisatie voorwaarde, want niet-geneutraliseerde vloeistof mag niet op het oog.
In de praktijk maak je drie afwegingen. Het lensmateriaal bepaalt welke producten de fabrikant toestaat. De gevoeligheid van de drager bepaalt of een systeem zonder conserveermiddel wenselijk is. En de betrouwbaarheid van de routine bepaalt of een drager de neutralisatiestap van een peroxidesysteem goed zal volgen, want dat systeem vraagt meer discipline. Kiest een drager verkeerd of slaat hij een stap over, dan kunnen klachten ontstaan. Weeg deze drie punten samen af per drager, en houd de productdocumentatie van de fabrikant aan voor de indicaties per systeem.
Waarom is lenzenvloeistof een medisch hulpmiddel?
Lenzenvloeistof komt in contact met het oog en met een medisch hulpmiddel, en valt daarom onder de Europese regels voor medische hulpmiddelen. Dat betekent dat de fabrikant de werking moet aantonen, dat de gebruiksinformatie verplicht bij het product zit en dat elke partij te herleiden is. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op de verkoop en distributie van deze producten in Nederland.
Twee begrippen komen hierbij terug. De CE-markering is de aanduiding dat een product voldoet aan de Europese eisen die voor dat type medisch hulpmiddel gelden, en die eisen liggen vast in de Europese verordening medische hulpmiddelen. Batchtraceerbaarheid betekent dat je een geleverde partij aan de hand van het batchnummer kunt herleiden, wat nodig is bij een terugroepactie of een klacht. Binnen de beroepsgroep werken de Optometristen Vereniging Nederland en de Algemene Nederlandse Vereniging van Contactlensspecialisten aan richtlijnen; zo publiceerde de beroepsgroep een richtlijn over cosmetische contactlenzen. Deze regels borgen dat een drager een veilig en herleidbaar product krijgt.
Waarom vervangt water nooit lenzenvloeistof?
Water desinfecteert niet en is niet afgestemd op het lensmateriaal. In water kunnen micro-organismen voorkomen die zich aan een lens binden en op het hoornvlies een infectie kunnen veroorzaken. Het RIVM onderzocht dat verband in de FUSACA-studie. Een enkele keer gaat het om een hardnekkige infectie zoals acanthamoeba-keratitis, waarbij de behandeling langdurig kan zijn. Gebruik daarom uitsluitend de vloeistof die de fabrikant voorschrijft, en instrueer dragers om lenzen en water gescheiden te houden. Meer hierover lees je in de blog lenzen schoonmaken met water.
Hoe lang is lenzenvloeistof houdbaar en hoe bewaar je het?
De houdbaarheid staat op de verpakking en de houdbaarheid na opening staat in de bijsluiter. Die periode verschilt per product, dus lees hem per fles na. Bewaar de fles gesloten, raak de tuit niet aan en gebruik de vloeistof niet langer dan de fabrikant aangeeft. Vervang de lenshouder volgens het advies van de fabrikant en laat hem na elk gebruik open drogen.
Adviseer dragers de datum van openen op de fles te schrijven, zodat ze de houdbaarheid na opening kunnen bijhouden. De hygiene rond de lenshouder hoort bij dit advies: leeg de houder na gebruik, spoel hem met de aangewezen vloeistof en laat hem open drogen. Hoe lang een lens in de houder mag blijven, lees je in de blog lenzen bewaren in vloeistof. De exacte houdbaarheid na opening en het vervangadvies voor de houder staan per product in de bijsluiter.
Hoe adviseer je een lensdrager over lenzenvloeistof?
Het advies over lenzenvloeistof hoort bij het lensadvies. Bepaal het product op basis van het lensmateriaal, de draagfrequentie en de ervaring van de drager met eerdere producten. Geef de instructie op papier mee, laat de routine een keer voordoen en plan een controle. Reageert een drager gevoelig op een product, dan beoordeel je de samenstelling en overweeg je een systeem zonder conserveermiddelen.
Bij een controle ga je vier punten na: voert de drager de routine goed uit, zijn er klachten of tekenen van irritatie, zien de lens en de houder er goed uit, en past het product nog bij de draagfrequentie. Leg de gekozen vloeistof, de gegeven instructie en de bevindingen vast in het dossier, zodat je bij een volgende controle kunt vergelijken. Reageert een drager gevoelig, kijk dan of het verzorgingsproduct een rol speelt en overweeg een alternatief. Welk product bij welke lens en drager past, werk je verder uit in de blog de beste lenzenvloeistof kiezen. Bespreek de toepassing met ons team wanneer je twijfelt over de juiste keuze voor je dragers.
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk advies. Raadpleeg bij klachten of twijfel je contactlensspecialist, opticien of (oog)arts.
Veelgestelde vragen over lenzenvloeistof
Is lenzenvloeistof hetzelfde als saline?
Nee. Saline is een zoutoplossing die spoelt maar niet desinfecteert. Een desinfecterende vloeistof doodt micro-organismen binnen de voorgeschreven contacttijd, terwijl saline dat niet doet. Gebruik saline alleen voor de toepassing die de fabrikant beschrijft, bijvoorbeeld het naspoelen van een lens of het spoelen van een houder. Een lens die alleen met saline is behandeld, is niet gedesinfecteerd en dus niet veilig om te dragen. Het verschil is belangrijk om aan een drager uit te leggen, omdat de flessen op elkaar kunnen lijken. Wijs de drager op de functie die op de verpakking staat, en leg uit dat saline nooit de desinfecterende vloeistof vervangt in de dagelijkse routine.
Mag je twee soorten lenzenvloeistof door elkaar gebruiken?
Alleen als de fabrikant die combinatie beschrijft. Verschillende samenstellingen kunnen elkaars werking beinvloeden, waardoor de desinfectie of de verdraagbaarheid niet meer gegarandeerd is. Bij een overstap naar een ander product leeg je de houder, spoel je hem volgens de instructie en begin je met een volledige nieuwe cyclus in de nieuwe vloeistof. Meng geen resten van twee producten in dezelfde houder. Wil een drager overstappen, geef dan de nieuwe routine op papier mee en plan een controle om te beoordelen of het nieuwe product bevalt. Combineer producten dus niet op eigen initiatief, maar volg altijd de productdocumentatie van de fabrikant over welke combinaties zijn toegestaan.
Wat betekent CE-markering op een lenzenvloeistof?
De CE-markering geeft aan dat het product voldoet aan de Europese eisen die voor dat type medisch hulpmiddel gelden. De markering staat op de verpakking en hoort bij een technisch dossier dat de fabrikant bijhoudt. Voor lenzenvloeistof betekent dit dat de werking is aangetoond en dat de verplichte gebruiksinformatie bij het product zit. De markering is geen keurmerk van een winkel of leverancier, maar een wettelijke aanduiding die aan de Europese verordening is gekoppeld. Voor de praktijk is het van belang dat je alleen producten levert die deze markering dragen en die in de originele verpakking met bijsluiter komen. Zo weet je dat het product aan de geldende eisen voldoet en herleidbaar is.
Waarom is batchtraceerbaarheid belangrijk in de praktijk?
Met het batchnummer is een geleverde partij te herleiden. Dat is nodig als een fabrikant een partij terugroept of als er een klacht is over een specifieke levering. Leg het batchnummer daarom vast bij aflevering aan een drager, zodat je later kunt nagaan welke partij een drager heeft ontvangen. Zonder die registratie is een gerichte terugroepactie of klachtafhandeling lastig. Batchtraceerbaarheid hoort bij de status van lenzenvloeistof als medisch hulpmiddel en is een van de redenen waarom je het product niet ompakt of afvult. Houd de administratie rond batchnummers op orde als vast onderdeel van de zorgvuldige omgang met deze producten in de praktijk.
Mag een opticien lenzenvloeistof zelf ompakken of afvullen?
Nee, ompakken en afvullen raken de status en de traceerbaarheid van het medisch hulpmiddel. Lever het product in de originele verpakking met de bijsluiter erbij. De originele verpakking borgt de steriliteit, de gebruiksinformatie en het batchnummer, en die zaken gaan verloren zodra je een product overhevelt naar een andere fles. Bovendien vervalt daarmee de garantie van de fabrikant op de werking. Een drager heeft recht op de volledige bijsluiter en op een product dat herleidbaar is tot een partij. Geef verzorgingsproducten daarom altijd compleet en ongeopend mee, en verwijs voor vragen over de inhoud naar de bijsluiter en de productdocumentatie.
Wat doe je met een fles waarvan de houdbaarheidsdatum is verstreken?
Die gaat weg, ook als de fles nog vol is. De werking is na de genoemde datum niet meer gegarandeerd, en dat geldt zowel voor de desinfectie als voor de verdraagbaarheid. Hetzelfde geldt voor een fles die langer open staat dan de periode die de fabrikant noemt: ook dan is de vloeistof niet meer betrouwbaar, ook al ziet hij er nog goed uit. Adviseer dragers om zowel de houdbaarheidsdatum op de verpakking als de datum van openen in de gaten te houden. Een verlopen of te lang geopende fles vervang je door een nieuwe. Zo blijft de vloeistof betrouwbaar en voorkom je klachten die door een uitgewerkt product ontstaan.
Kan een drager overgevoelig raken voor een vloeistof die eerder goed ging?
Dat komt voor. Beoordeel bij nieuwe klachten of het verzorgingsproduct een rol speelt, kijk naar de samenstelling en overweeg een alternatief. Verwijs bij aanhoudende klachten naar een optometrist of oogarts. Een gevoeligheid kan zich na verloop van tijd ontwikkelen, ook voor een product dat een drager al langer gebruikt. Klachten als roodheid, irritatie of een branderig gevoel kunnen erop wijzen. Ga in dat geval na of de drager de routine correct volgt en of er iets in het gebruik is veranderd. Blijkt het product de oorzaak, dan kun je een systeem zonder conserveermiddel overwegen. Houden de klachten aan ondanks een wissel, dan is beoordeling door een oogarts of optometrist nodig.
Welke informatie geef je een drager mee bij een nieuw product?
De naam van het product, de gebruiksstappen, de contacttijd, de houdbaarheid na opening en het advies voor de lenshouder. Geef dat op papier mee en herhaal het bij de controle. Een drager onthoudt een mondelinge instructie zelden volledig, dus een geschreven overzicht voorkomt fouten in de routine thuis. Noteer ook de datum van aflevering en het batchnummer voor je eigen administratie. Loop de stappen bij voorkeur een keer samen door, zodat de drager het wrijven, spoelen en bewaren onder de knie heeft. Wijs op de bijsluiter voor de details en op het belang van verse vloeistof bij elke bewaarronde. Bij de controle beoordeel je of de drager de routine goed uitvoert.
Waar staat de contacttijd van een vloeistof?
In de bijsluiter en meestal ook op de verpakking. De contacttijd is de minimale periode dat de lens in de vloeistof moet liggen voordat de desinfectie is voltooid. Korter betekent onvoldoende desinfectie, en dan is de lens niet veilig om te dragen. De contacttijd verschilt per product, dus verwijs de drager altijd naar de bijsluiter van zijn eigen vloeistof. Bij een peroxidesysteem hangt de contacttijd samen met de neutralisatietijd, die je nooit inkort. Leg de drager uit dat hij de lens niet eerder inzet dan na de volledige contacttijd, ook niet bij haast. Zo blijft de desinfectie gegarandeerd en voorkom je onnodige klachten door een te korte inwerktijd.
Hoe houdt een praktijk het assortiment verzorgingsproducten actueel?
Volg de productinformatie van de fabrikanten en de aankondigingen van de leverancier. Neem contact op met SMEYEL voor actuele productdocumentatie en beschikbare verpakkingen. Fabrikanten passen soms samenstellingen, verpakkingen of gebruiksinstructies aan, en het is belangrijk dat de praktijk met de meest recente informatie werkt. Controleer bij nieuwe leveringen of de bijsluiter en de verpakking overeenkomen met wat je aan de drager uitlegt. Houd het assortiment af op de lenstypen die je aan je dragers levert, zodat je voor elk lenstype een passend verzorgingsproduct kunt adviseren. SMEYEL levert de actuele productdocumentatie op verzoek, zodat je aan de balie over de juiste informatie beschikt.
