TL;DR
- Lenzenvloeistof is een steriele, chemisch samengestelde vloeistof om herbruikbare contactlenzen te reinigen, desinfecteren, spoelen, bewaren en bevochtigen.
- De hoofdtypen zijn de alles-in-één vloeistof voor zachte lenzen, het peroxidesysteem, saline en losse reinigers. De keuze hangt af van lensmateriaal, traanfilm en gevoeligheid.
- Lenzenvloeistof is een medisch hulpmiddel met CE-markering. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op productie en distributie.
- Kraanwater is geen vervanging. Het RIVM onderzoekt samen met oogklinieken hoornvliesinfecties bij lensdragers, waarbij besmet water en besmette lenzenvloeistof een rol spelen.
- Een geopende fles is beperkt houdbaar. Verse vloeistof, een schone lenshouder en het advies van de contactlensspecialist blijven leidend.
Lenzenvloeistof lijkt een eenvoudig product, maar het bepaalt voor een groot deel of een lensdrager comfortabel en veilig blijft dragen. Voor de opticien en de contactlensspecialist is kennis van de verschillen tussen vloeistoffen een vast onderdeel van goed advies. In dit artikel zetten we op een rij wat lenzenvloeistof precies is, welke soorten er zijn, wat de vloeistof met de lens doet en waar je op let bij houdbaarheid, veiligheid en advies aan de drager. Zo kun je de vragen die aan de balie langskomen onderbouwd beantwoorden en de juiste vloeistof koppelen aan het lensmateriaal en de klachten van je klant.
Wat is lenzenvloeistof?
Lenzenvloeistof is een steriele, chemisch samengestelde vloeistof die is bedoeld om herbruikbare contactlenzen te reinigen, te desinfecteren, af te spoelen, te bewaren en te bevochtigen. De vloeistof verwijdert afzettingen van de lens en houdt micro-organismen onder controle tussen twee draagperiodes in. Welke vloeistof past, hangt af van het lensmateriaal en de ogen van de drager.
Contactlenzen liggen direct op het traanfilmoppervlak. Alles wat na reiniging op de lens achterblijft, komt dus in contact met het hoornvlies. Daarom is de samenstelling van de vloeistof afgestemd op zowel desinfectie als verdraagbaarheid. Bij daglenzen speelt lenzenvloeistof geen rol, omdat de drager elke dag een nieuw paar gebruikt. Bij week-, maand- en vormstabiele lenzen is de vloeistof onmisbaar voor de dagelijkse verzorging.
Welke soorten lenzenvloeistof zijn er?
Er zijn vier hoofdtypen: de alles-in-één vloeistof, het peroxidesysteem, saline en losse reinigers. De alles-in-één vloeistof combineert reinigen, spoelen, desinfecteren en bewaren in één product. Een peroxidesysteem desinfecteert met waterstofperoxide en neutraliseert daarna. Saline spoelt alleen en desinfecteert niet. Losse reinigers pakken specifieke afzettingen aan.
Binnen het assortiment contactlensverzorging zie je deze indeling terug. Voor veel dragers van zachte lenzen is een alles-in-één vloeistof praktisch, omdat de routine met één fles rond is. Een peroxidesysteem is een optie voor dragers die gevoelig reageren op conserveermiddelen in reguliere vloeistoffen. Naast de vloeistof zelf horen ook accessoires zoals lenshouders bij een complete verzorgingsroutine, omdat de houder net zo goed onderhoud vraagt als de lens.
Wat doet lenzenvloeistof met de contactlens?
Lenzenvloeistof voert vier taken uit: reinigen, desinfecteren, spoelen en bewaren, en bij veel producten ook bevochtigen. Reinigen maakt eiwitten, vetten en vuil los van het oppervlak. Desinfecteren vermindert micro-organismen. Spoelen verwijdert de losgemaakte resten. Bewaren houdt de lens tussen twee draagdagen steriel en gehydrateerd. Bevochtigende componenten ondersteunen het draagcomfort.
Elke stap heeft een eigen functie, en de volgorde doet ertoe. Wrijven en spoelen met verse vloeistof haalt meer vuil weg dan de lens alleen in het bakje leggen. Voor zachte lenzen is bevochtiging belangrijk, omdat het materiaal voor een deel uit water bestaat en bij uitdroging krimpt. Voor vormstabiele lenzen ligt de nadruk meer op reiniging en het verwijderen van afzettingen. Het lensmateriaal bepaalt dus welke eigenschappen van de vloeistof zwaarder wegen.
Wanneer kies je een alles-in-één lenzenvloeistof en wanneer een peroxidesysteem?
Een alles-in-één vloeistof past bij dragers die een overzichtelijke dagelijkse routine willen en geen bekende gevoeligheid voor conserveermiddelen hebben. Een peroxidesysteem past bij dragers die daar wel gevoelig op reageren, omdat de meeste peroxidesystemen geen conserveermiddelen achterlaten. Het systeem vraagt wel om een vaste neutralisatietijd en de bijgeleverde houder.
De Regard alles-in-één lenzenvloeistof is een voorbeeld van het eerste type en is ontwikkeld zonder traditionele conserveermiddelen die op het oog achterblijven. De Avizor Ever Clean Plus is een peroxidesysteem met tabletneutralisatie. Belangrijk bij advies: niet-geneutraliseerde peroxide mag nooit direct in het oog komen en het systeem is niet bedoeld om de lens vlak voor het inzetten mee af te spoelen. Wie twijfelt over de match tussen vloeistof en lensmateriaal, verwijs je door naar een controle bij de specialist.
Waarom is lenzenvloeistof een medisch hulpmiddel?
Lenzenvloeistof valt onder de medische hulpmiddelen en moet daarom een CE-markering dragen. Dat betekent dat het product is beoordeeld op veiligheid en prestaties voordat het op de markt komt. In Nederland houdt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd toezicht op fabrikanten en distributeurs, en elk hulpmiddel heeft een identificatie met lot- of batchnummer op het etiket.
Voor de praktijk is dat relevant. De regels voor verkoop en distributie van medische hulpmiddelen gelden ook voor de vloeistoffen die je in de winkel aanbiedt. Het lotnummer maakt herkomst en traceerbaarheid mogelijk, wat van pas komt bij een terugroepactie of klacht. Werk daarom met producten waarvan de herkomst duidelijk is en waarvan de houdbaarheidsdatum en batchgegevens leesbaar op de verpakking staan. Zo houd je de kwaliteit van wat je adviseert controleerbaar.
Waarom vervang je lenzenvloeistof nooit door water?
Kraanwater is geen vervanging voor lenzenvloeistof. Water is niet steriel en kan micro-organismen bevatten die zich aan een zachte lens hechten en zo bij het hoornvlies komen. Het RIVM en verschillende oogklinieken onderzoeken hoornvliesinfecties door Fusarium en Acanthamoeba, die vooral bij contactlensdragers voorkomen en samenhangen met watercontact.
In de FUSACA-studie van het RIVM staat dat deze micro-organismen in grond, oppervlaktewater en kraanwater voorkomen, en dat een besmetting via het water ook in de lenzenvloeistof terecht kan komen. De behandeling van zo’n infectie duurt maanden en kan tot een hoornvliestransplantatie leiden. Adviseer dragers dus consequent: geen kraanwater om de lens of de lenshouder mee af te spoelen, en geen natte handen bij het inzetten. Meer hierover lees je in het artikel over lenzen schoonmaken met water of afwasmiddel.
Hoe lang is lenzenvloeistof houdbaar en hoe bewaar je het?
Een ongeopende fles is houdbaar tot de datum op de verpakking. Na opening is de vloeistof beperkt bruikbaar, bij veel producten rond de negentig dagen. Noteer de openingsdatum op de fles en gebruik elke keer verse vloeistof. Oude en nieuwe vloeistof mengen vermindert de desinfecterende werking en wordt afgeraden.
De lenshouder verdient dezelfde aandacht als de vloeistof. Spoel de houder met verse lenzenvloeistof, niet met kraanwater, en laat hem open aan de lucht drogen. Adviseer dragers om de houder regelmatig te vervangen, doorgaans elke drie maanden. Bewaar flessen op kamertemperatuur en volg de bewaarinstructies op de verpakking. Een fles die bevroren is geweest, gebruik je niet meer zonder advies van de fabrikant. Deze punten lijken klein, maar ze bepalen samen hoe betrouwbaar de desinfectie in de praktijk blijft.
Hoe adviseer je een lensdrager over lenzenvloeistof?
Goed advies begint bij het lensmateriaal, de traanfilm en de klachten van de drager. Vraag welke lenzen iemand draagt, of er sprake is van droge of gevoelige ogen en welke vloeistof eerder is gebruikt. Stem de vloeistof daarop af en leg de gebruiksroutine kort en concreet uit. Verwijs bij twijfel altijd naar een controle.
De rol van de optometrist en de contactlensspecialist is hierbij leidend. Beroepsverenigingen zoals de Optometristen Vereniging en de ANVC werken met kwaliteitskaders voor contactlenszorg; de richtlijn voor vooronderzoek en controle bij contactlenzen is daarvan een voorbeeld, opgesteld met input van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap. Een achtergrond in deze kaders helpt je om vloeistofadvies te plaatsen binnen de bredere contactlenscontrole. Wie wil vergelijken tussen vloeistoffen, kan verder lezen in het artikel over de juiste lenzenvloeistof kiezen.
Lenzenvloeistof bij gevoelige ogen
Sommige dragers reageren gevoelig op bestanddelen in een vloeistof, zoals bepaalde conserveermiddelen. Klachten als roodheid, prikken of droogte kunnen daarmee samenhangen, maar hoeven niet aan de vloeistof te liggen. Ook lensmateriaal, draagtijd, droge lucht, lang achter een scherm zitten of een verstoorde traanfilm spelen mee. Het is daarom zelden een kwestie van simpelweg overstappen op een andere fles.
Voor deze groep is een vloeistof zonder achterblijvende conserveermiddelen soms prettiger, bijvoorbeeld een peroxidesysteem of een alles-in-één vloeistof die daarop is ontwikkeld. Zo’n keuze is niet automatisch voor iedereen beter; het gaat om de match tussen ogen, lens en routine. Houden klachten aan, dan is een oogheelkundige beoordeling op zijn plaats voordat je van vloeistof wisselt. Beoordeel de klacht dus breder dan alleen het product, en documenteer wat de drager eerder heeft gebruikt.
Medische noot
Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies van een opticien, optometrist, contactlensspecialist, huisarts of oogarts. Adviseer dragers om bij pijn, roodheid, lichtgevoeligheid, wazig zicht, afscheiding of aanhoudende irritatie de lenzen uit te doen en advies te vragen. Lenzenvloeistof gebruik je altijd volgens de bijsluiter en het advies van de specialist.
