Kleurenblindheid

Kleurenblindheid is een aandoening waarbij je bepaalde kleuren niet of minder goed kunt onderscheiden. De meest voorkomende vorm is rood-groen kleurenblindheid, waarbij je moeite hebt om rood en groen uit elkaar te houden. Er zijn ook mensen die blauw en geel moeilijk kunnen onderscheiden, of in zeldzame gevallen helemaal geen kleuren kunnen zien.

De aandoening is meestal aangeboren en erfelijk. Het komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, omdat het gen dat verantwoordelijk is voor de meeste vormen op het X-chromosoom zit. Ongeveer 8 procent van de mannen en 0,5 procent van de vrouwen heeft een vorm van kleurenblindheid.

Hoe ontstaat kleurenblindheid?

In je netvlies zitten kegeltjes, gespecialiseerde cellen die licht en kleur waarnemen. Er zijn drie soorten kegeltjes: voor rood, groen en blauw licht. Bij kleurenblindheid werkt een of meer van deze kegeltjes niet goed of ontbreekt het helemaal. Hierdoor kun je bepaalde kleuren niet of minder goed onderscheiden.

Bij aangeboren kleurenblindheid is er een genetische afwijking die ervoor zorgt dat de kegeltjes niet goed functioneren. In zeldzame gevallen kan kleurenblindheid ook later in het leven ontstaan door oogaandoeningen, beschadiging van het netvlies of de oogzenuw, of als bijwerking van bepaalde medicijnen.

Verschillende vormen

Er zijn verschillende vormen van kleurenblindheid:

• Deuteranomalie en deuteranopie: verminderde of ontbrekende gevoeligheid voor groen licht, de meest voorkomende vorm.
• Protanomalie en protanopie: verminderde of ontbrekende gevoeligheid voor rood licht.
• Tritanomalie en tritanopie: verminderde of ontbrekende gevoeligheid voor blauw licht, zeldzaam.
• Achromatopsie: geen kleurwaarneming, alleen grijstinten, zeer zeldzaam.

De termen met '-anomalie' betekenen dat de kleurwaarneming verminderd is; de termen met '-opie' betekenen dat de kleurwaarneming volledig ontbreekt.

Herkenning en diagnose

Kleurenblindheid wordt vaak al op jonge leeftijd opgemerkt, bijvoorbeeld wanneer een kind kleuren leert benoemen of moeite heeft met schoolopdrachten waarbij kleuren een rol spelen. Soms wordt het pas later ontdekt, omdat mensen compensatiestrategieën ontwikkelen.

Een opticien, optometrist of oogarts kan kleurenblindheid vaststellen met speciale testen, zoals de Ishihara-test waarbij je cijfers of patronen moet herkennen in gekleurde stippen, of de Farnsworth-Munsell 100 Hue-test waarbij je gekleurde schijfjes op volgorde moet leggen.

Leven met kleurenblindheid

Kleurenblindheid is niet te genezen en er bestaat geen behandeling die de kleurwaarneming herstelt. De meeste mensen met kleurenblindheid leren ermee omgaan en ontwikkelen strategieën om kleuren te herkennen aan de hand van helderheid, context of positie.

In het dagelijks leven kan kleurenblindheid soms uitdagingen geven, bijvoorbeeld bij het kiezen van kleding, het lezen van gekleurde grafieken of kaarten, of bij bepaalde beroepen waarbij kleurherkenning belangrijk is. Moderne technologie biedt hulpmiddelen zoals smartphone-apps die kleuren kunnen benoemen.

Contactlenzen en kleurenblindheid

Er zijn speciale gekleurde contactlenzen ontwikkeld die bedoeld zijn om het kleurcontrast te vergroten voor mensen met bepaalde vormen van kleurenblindheid. Deze lenzen filteren specifieke golflengtes van licht en kunnen bij sommige mensen het onderscheid tussen bepaalde kleuren verbeteren. Ze veranderen niet de onderliggende aandoening en werken niet voor iedereen even goed.

Heb je klachten of twijfel je over je kleurwaarneming, laat het dan beoordelen door je opticien, optometrist of oogarts.