fotoreceptoren

Fotoreceptoren zijn de cellen in je netvlies die licht opvangen en omzetten in elektrische signalen. Die signalen gaan via de oogzenuw naar je hersenen, waar ze worden verwerkt tot het beeld dat je ziet. Zonder fotoreceptoren zou je oog geen licht kunnen registreren en zou zien onmogelijk zijn.

Er zijn twee hoofdtypen fotoreceptoren, elk met een eigen functie:

• Staafjes: deze cellen zijn gevoelig voor weinig licht en zorgen ervoor dat je bij schemering of in het donker nog vormen en beweging kunt waarnemen. Ze registreren geen kleur, maar zijn wel veel gevoeliger dan kegeltjes. Je hebt er ongeveer 120 miljoen van in elk oog, vooral in de buitenste delen van je netvlies.
• Kegeltjes: deze cellen zijn verantwoordelijk voor scherp zicht en kleurwaarneming bij voldoende licht. Er zijn drie soorten kegeltjes, elk gevoelig voor een ander deel van het lichtspectrum: rood, groen of blauw. Je hebt er ongeveer 6 miljoen van per oog, en ze zitten vooral geconcentreerd in de macula, het centrale deel van je netvlies waar je het scherpst ziet.

De fotoreceptoren bevatten lichtgevoelige pigmenten. Bij staafjes is dat rhodopsine, bij kegeltjes zijn het drie varianten van fotopsine. Zodra licht op deze pigmenten valt, verandert hun chemische structuur en ontstaat er een elektrisch signaal. Dat signaal wordt doorgegeven aan andere cellen in het netvlies en uiteindelijk via de oogzenuw naar de visuele cortex in je hersenen.

Waarom fotoreceptoren belangrijk zijn voor je zicht

De gezondheid en het functioneren van je fotoreceptoren bepalen in grote mate hoe goed je ziet. Beschadiging of achteruitgang van deze cellen kan leiden tot verminderd zicht, kleurenblindheid of zelfs blindheid. Verschillende oogaandoeningen hebben direct te maken met de fotoreceptoren:

• Maculadegeneratie: hierbij raken de kegeltjes in de macula beschadigd, wat leidt tot verlies van centraal en scherp zicht.
• Retinitis pigmentosa: een erfelijke aandoening waarbij vooral de staafjes afsterven, wat begint met nachtblindheid en kan leiden tot tunnelvisie.
• Kleurenblindheid: ontstaat wanneer een of meer typen kegeltjes ontbreken of niet goed werken, waardoor je bepaalde kleuren niet of minder goed kunt onderscheiden.

Aanpassing aan licht en donker

Je fotoreceptoren passen zich aan de hoeveelheid licht om je heen aan. Wanneer je van fel licht naar een donkere ruimte gaat, duurt het even voordat je staafjes voldoende gevoelig zijn geworden om goed te kunnen zien. Dit proces heet donkeradaptatie en kan tot 30 minuten duren. Omgekeerd, bij lichtadaptatie, passen je kegeltjes zich binnen enkele seconden aan wanneer je van donker naar licht gaat.

Contactlenzen en fotoreceptoren

Contactlenzen hebben geen directe invloed op je fotoreceptoren, maar ze corrigeren wel het licht dat op je netvlies valt. Door een scherper beeld op je netvlies te projecteren, kunnen je fotoreceptoren beter hun werk doen. Bij bepaalde aandoeningen aan het netvlies of de fotoreceptoren kan je oogarts of opticien soms speciale lenzen of filters adviseren om het contrast te verbeteren of hinderlijk licht te verminderen.

Heb je vragen over je zicht of merkt je veranderingen in hoe je kleuren of licht waarneemt, laat het dan beoordelen door je opticien, optometrist of oogarts.